Fabrikalarda Yangın Söndürme Sistemi Seçimi
Fabrikalarda Yangın Söndürme Sistemi Seçimi
Bir fabrikada tek bir yangın söndürme sistemi bütün riskleri karşılamaz. Üretim holü, hammadde deposu, boya kabini, elektrik pano odası, kompresör dairesi ve toz toplama hattı birbirinden çok farklı yangın riskleri taşır. Doğru yaklaşım, tesisi mahallere ayırmak ve her mahal için riske uygun sistemi seçmektir.
Bu yazıda fabrikalarda yangın riskinin nasıl değerlendirildiğini, söndürme sistemlerinin hangi mahalde kullanıldığını ve seçimde nelere dikkat edildiğini anlatıyoruz.
Fabrikalarda yangın riski neden farklıdır?
- Büyük hacimler ve yüksek tavanlar. Duman ve ısı tavanda geç birikir; algılama ve söndürme gecikebilir.
- Yoğun yanıcı yük. Hammadde, ambalaj, yarı mamul ve mamul ürün aynı binada bulunur.
- Proses riskleri. Sıcak yüzeyler, kıvılcım, sürtünme, yanıcı sıvı ve gazlar
- Toz. Ahşap, un, şeker, plastik ve metal tozları birikmiş hâlde yangın, havada asılı hâlde patlama riski taşır.
- Üretim kesintisi. Yangının en büyük maliyeti çoğu zaman makine kaybı değil, haftalarca süren üretim durmasıdır.
Mahal bazında söndürme sistemi seçimi
| Mahal | Ana risk | Önerilen sistem |
|---|---|---|
| Üretim holü | Yanıcı malzeme, makineler, geniş alan | Sprinkler sistemi, yangın dolapları |
| Yüksek raflı depo | Dikey yangın yayılması | ESFR ya da raf arası sprinkler |
| Elektrik pano odası, MCC | Elektrik kaynaklı yangın, kritik ekipman | Aerosol ya da gazlı söndürme |
| Pano içi | Kabinde başlayan yangın | Otonom aerosol ya da algılama hortumlu sistem |
| Kontrol ve sunucu odası | Hassas elektronik, veri kaybı | Gazlı söndürme (FK-5-1-12, HFC-227ea) |
| Trafo | Yağ yangını | Su spreyi (deluge), trafo hücresinde aerosol ya da gazlı |
| Boya kabini ve solvent deposu | Yanıcı sıvı ve buhar | Köpüklü sprinkler, CO₂ ya da özel kabin sistemleri |
| Yanıcı sıvı tankları | Sıvı yangını | Köpüklü söndürme |
| Toz toplama hattı, filtre | Kıvılcım ve toz patlaması | Kıvılcım algılama ve söndürme, patlama tahliyesi |
| Jeneratör ve kompresör dairesi | Yakıt ve yağ yangını | Aerosol, su sisi ya da sprinkler |
| CNC ve tezgâh içi | Kesme yağı yangını | Lokal CO₂ ya da makine içi söndürme |
| Bina çevresi | Dış yangın ve itfaiye desteği | Hidrant sistemi |
Seçimde dikkat edilmesi gerekenler
- Yönetmelik ve sigorta. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik asgari önlemleri belirler. Sigorta şirketleri ve yabancı yatırımcılar çoğu zaman bunun ötesinde, NFPA ya da FM Global kılavuzlarına uygunluk ister. Seçimden önce bu beklentiler öğrenilmelidir.
- Su kaynağı. Sprinkler, hidrant ve köpük sistemleri aynı su deposunu ve pompa grubunu kullanabilir. Toplam debi ve süre ihtiyacı birlikte hesaplanır.
- Elektriksel ekipmanda su kullanılmaz. Pano odaları, trafo hücreleri ve kontrol odaları için susuz sistemler seçilir.
- İnsanlı ve insansız mahaller. CO₂ ve aerosol gibi sistemler boşalma öncesi tahliye ister; insanlı mahallerde güvenlik önlemleri buna göre planlanır.
- Bakım kolaylığı. Sürekli üretim yapan tesislerde bakım için duruş zor olduğundan bakımı kolay sistemler avantaj sağlar.
- Gelecekteki değişiklikler. Depolama düzeni, ürün tipi ve proses değiştiğinde sistemin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Algılama olmadan söndürme eksik kalır
Fabrikalarda söndürme sistemlerinin çoğu algılama sistemiyle birlikte çalışır:
- Yüksek tavanlı hollerde ışın tipi ya da aspirasyonlu duman algılama
- Tozlu ve nemli ortamlarda ısı dedektörleri ve lineer ısı kablosu
- Yanıcı sıvı ve gaz alanlarında alev dedektörleri
- Toz hatlarında kıvılcım dedektörleri
- Gaz kullanılan alanlarda gaz algılama ve otomatik kesme
Bakım: fabrikaların en zayıf halkası
Fabrikalarda yangın sistemleri çoğu zaman kurulduktan sonra unutulur. En sık karşılaşılan sorunlar şunlardır:
- Test edilmeyen ve otomatik devreye girmeyen yangın pompaları
- Tadilatta kapatılıp açılması unutulan sprinkler vanaları
- Raf düzeni değiştiği hâlde güncellenmeyen sprinkler tasarımı
- Tozla kaplanmış dedektörler ve devre dışı bırakılmış bölgeler
- Ömrü dolmuş gaz silindirleri ve aerosol jeneratörleri
Özellikle yangın pompası, tesisteki tüm sulu sistemlerin kalbidir. Haftalık çalışma testi ve yıllık performans testi aksatılmamalıdır.
İlgili yazılar
- Köpüklü söndürme sistemleri
- ESFR sprinkler nedir?
- Elektrik panoları için otomatik söndürme
- Yangın pompası seçimi
- Yangın dolabı ve hidrant sistemleri
Universal Grup ile fabrika yangın güvenliği
Universal Grup olarak fabrikalarda mahal bazında risk değerlendirmesi yapıyor; sprinkler, hidrant, yangın pompası, köpüklü, gazlı ve Stat-X® aerosol söndürme sistemlerini tek projede kurguluyoruz. Mevcut tesislerde NFPA 25'e göre pompa, sprinkler ve hidrant bakımını yapıyoruz.
Ücretsiz keşif için info@unvgrp.com.tr adresine yazabilir ya da +90 546 875 49 65 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Her fabrikada sprinkler zorunlu mu?
Zorunluluk; yapının alanına, yüksekliğine, tehlike sınıfına ve kullanım şekline göre yönetmelikte belirlenir. Zorunlu olmayan durumlarda da sigorta ve risk değerlendirmesi sprinkleri gerekli kılabilir.
Pano odası için en uygun söndürme sistemi hangisi?
İnsansız pano odalarında aerosol sistemler hızlı kurulum ve düşük maliyet sağlar. Kalıntıya duyarlı ekipman bulunan ya da insanlı mahallerde gazlı söndürme tercih edilir.
Toz patlaması riski olan tesislerde ne yapılmalı?
Toz birikimi düzenli temizlenmeli, toz toplama hatlarında kıvılcım algılama ve söndürme ile patlama tahliye önlemleri alınmalı, ATEX kapsamında risk değerlendirmesi yapılmalıdır.
Mevcut fabrikada sistemler yeterli mi, nasıl anlarım?
Yetkin bir ekibin yerinde inceleme yapması, sistemleri test etmesi ve mevcut kullanımla karşılaştırması gerekir. İnceleme sonunda eksiklik ve öncelik listesi hazırlanır.
