Yangın Nedir? Yanma Çeşitleri, Yangın Üçgeni ve Sınıfları | Detaylı Rehber
Yangın Nedir? Yanma Çeşitleri, Yangın Sınıfları ve Söndürme Yöntemleri
Yangın, kontrol dışına çıkmış yanma olayıdır. Yanma ise yanıcı bir maddenin oksijenle birleşerek ısı ve ışık açığa çıkardığı kimyasal bir tepkimedir. Ocaktaki alev kontrol altındaki bir yanmadır; aynı alev perdeye sıçradığında yangına dönüşür.
Bu yazıda yanmanın nasıl gerçekleştiğini, yanma çeşitlerini, TS EN 2'ye göre yangın sınıflarını ve her sınıfın hangi yöntemle söndürüldüğünü anlatıyoruz.
Yanma nasıl gerçekleşir?
Yanmanın başlaması için üç şeyin bir arada bulunması gerekir: yanıcı madde, oksijen ve ısı. Bu üçlü yangın üçgeni olarak bilinir. Yanma başladıktan sonra dördüncü bir unsur devreye girer: alev içinde kendini sürdüren zincirleme kimyasal tepkime. Bu dört unsura birlikte yangın dörtyüzlüsü (tetrahedron) denir. Ayrıntıları yangın üçgeni yazımızda anlatıyoruz.
Yanma çeşitleri
| Yanma çeşidi | Ne olur | Örnek |
|---|---|---|
| Yavaş yanma | Isı açığa çıkar ama alev ve ışık görülmez | Demirin paslanması |
| Hızlı yanma | Alev, ısı ve ışık birlikte oluşur | Odun, kömür, kâğıt yangını |
| Parlama | Yanıcı buhar ya da gaz karışımı ani olarak tutuşur | Benzin buharının tutuşması |
| Patlama | Kapalı hacimde çok hızlı yanma, ani basınç artışı oluşturur | Doğalgaz ve LPG patlamaları, toz patlamaları |
| Kendiliğinden yanma | Yavaş oksidasyonla biriken ısı, dışarıdan kıvılcım olmadan tutuşmaya yol açar | Yağlı bezler, nemli saman ve kömür yığınları |
Kendiliğinden yanma sanayi tesislerinde ve atık depolama alanlarında sık karşılaşılan, gözden kaçan bir risktir. Yağlı bezlerin kapalı, metal ve kapaklı kaplarda tutulması bu riski büyük ölçüde azaltır.
Yangın sınıfları (TS EN 2)
| Sınıf | Yanan madde | Örnek | Uygun söndürücü |
|---|---|---|---|
| A | Katı organik maddeler | Odun, kâğıt, kumaş, plastik | Su, köpük, ABC kuru kimyevi toz |
| B | Yanıcı sıvılar ve sıvılaşan katılar | Benzin, mazot, boya, alkol | Köpük, kuru kimyevi toz, CO₂ |
| C | Yanıcı gazlar | Doğalgaz, LPG, metan, hidrojen | Önce gaz akışı kesilir; kuru kimyevi toz |
| D | Yanıcı metaller | Magnezyum, sodyum, lityum metali, metal tozları | Yalnızca D sınıfı özel tozlar |
| F | Yemeklik yağlar | Fritöz ve ocak yağları | Islak kimyasal söndürücü |
TS EN 2'de elektrik yangını ayrı bir sınıf değildir. Enerjili ekipmandaki yangında önce mümkünse elektrik kesilir; söndürücünün enerjili ekipmanda kullanılıp kullanılamayacağı etiketinde belirtilir. Kalıntı bırakmadığı için CO₂ söndürücü tercih edilir.
Hangi yangına ne kullanılmaz?
- Yağ yangınına su dökülmez. Su yağın altına çöker ve anında buharlaşır. 100 °C'de su hacminin yaklaşık 1.700 katı buhara dönüşür; bu ani genleşme yanan yağı çevreye saçar.
- Metal yangınına su ve köpük kullanılmaz. Bazı metaller suyla tepkimeye girerek hidrojen açığa çıkarır ve yangını büyütür.
- Gaz yangını, gaz kesilmeden söndürülmez. Alev söndürülüp gaz akmaya devam ederse ortamda patlayıcı bir karışım oluşur.
- Enerjili ekipmana su ve köpük kullanılmaz. Elektrik çarpması riski vardır.
Yangınların en yaygın nedenleri
- İnsan kaynaklı: Sigara, açık alev, bakımsız tüp ve ocaklar, ihmal
- Elektrik kaynaklı: Aşırı yüklenmiş prizler, gevşek bağlantılar, hasarlı kablolar, bakımsız panolar
- Doğal nedenler: Yıldırım, aşırı sıcak
- Teknik nedenler: Bakımsız bacalar, sıcak çalışma (kaynak, kesme), makine arızaları
Yangına karşı temel önlemler
- Önleme: Elektrik tesisatının ve panoların düzenli bakımı, yanıcı maddelerin ısı kaynaklarından uzak tutulması
- Erken algılama: Mahale uygun duman, ısı ya da alev dedektörleriyle kurulmuş yangın algılama sistemi
- Söndürme: Yangın sınıfına uygun portatif söndürücüler ve gerektiğinde sabit söndürme sistemleri
- Kaçış: Açık ve işaretli kaçış yolları, acil aydınlatma, tahliye planı ve tatbikat
İlgili yazılar
- Lityum batarya yangınına hangi söndürücü?
- Davlumbaz söndürme sistemi
- Aerosol yangın söndürme sistemi nedir?
Universal Grup ile yangın güvenliği
Universal Grup olarak yangın algılama, sprinkler, hidrant, gazlı ve aerosol söndürme sistemlerinin projelendirmesini, kurulumunu ve periyodik bakımını yapıyoruz.
Ücretsiz keşif ve teklif için info@unvgrp.com.tr adresine yazabilir ya da +90 546 875 49 65 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yangın ile yanma arasındaki fark nedir?
Yanma, yanıcı maddenin oksijenle birleşerek ısı ve ışık açığa çıkardığı kimyasal tepkimedir. Yangın, bu tepkimenin kontrol dışına çıkmış hâlidir.
Elektrik yangını hangi sınıfa girer?
TS EN 2'de elektrik ayrı bir yangın sınıfı değildir. Yanan malzemeye göre sınıflandırılır; söndürmede önce enerji kesilir ve enerjili ekipmanda kullanılabilen söndürücü seçilir.
Lityum iyon batarya yangını hangi sınıftır?
Lityum iyon bataryalar lityum metali içermez; bu yüzden D sınıfı tüpler bu iş için tasarlanmamıştır. Bu yangınlarda hücrenin soğutulması gerekir ve özel test edilmiş su bazlı söndürücüler kullanılır.
Ev için hangi yangın tüpü alınmalı?
Genel kullanım için ABC kuru kimyevi tozlu söndürücü yaygındır. Mutfakta F sınıfı yangınlar için ıslak kimyasal söndürücü ya da yangın battaniyesi bulundurulması önerilir.
