Köpüklü Söndürme Sistemi Nedir? Akaryakıt ve Kimya
Köpüklü Söndürme Sistemleri: Akaryakıt ve Kimyasal Tesisler İçin Rehber
Benzin, mazot, solvent ve alkol gibi yanıcı sıvıların yangınında su tek başına yetersiz kalır. Su sıvıdan ağır olduğu için dibe çöker, yangını söndürmek yerine yayabilir. Köpüklü söndürme sistemleri, yanıcı sıvının yüzeyini bir köpük örtüsüyle kaplayarak yangını söndürür ve yeniden tutuşmayı engeller.
Bu yazıda köpüğün nasıl söndürdüğünü, köpük türlerini, sistem bileşenlerini, hangi tesislerde kullanıldığını ve bakımını anlatıyoruz.
Köpük yangını nasıl söndürür?
Köpük, su ile köpük konsantresinin belirli oranda karıştırılıp havayla genleştirilmesiyle oluşur. Yanıcı sıvının yüzeyinde dört etkiyle çalışır:
- Örtme. Köpük tabakası sıvı yüzeyini kaplar ve havayla temasını keser.
- Buhar bastırma. Yanıcı buharın yüzeyden yükselmesini engeller; yeniden tutuşmayı önler.
- Soğutma. Köpüğün içindeki su yüzeyi ve çevredeki sıcak metali soğutur.
- Ayırma. Alevi yakıt yüzeyinden ayırır.
Köpük konsantresi türleri
| Tür | Özelliği | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Protein ve floroprotein (FP) | Isıya dayanıklı, kararlı köpük | Akaryakıt tankları |
| AFFF (sulu film oluşturan köpük) | Yüzeyde hızla yayılan ince film oluşturur | Hidrokarbon yangınları, havalimanları |
| AR-AFFF (alkole dayanıklı) | Alkol ve polar çözücülerde köpüğün çözülmesini engeller | Etanol, metanol, aseton, polar çözücüler |
| Florsuz köpükler (F3) | Flor içermez, çevresel düzenlemelere uygundur | Yeni projeler ve değişim projeleri |
Florlu köpüklerin (AFFF türleri) içerdiği PFAS bileşikleri çevrede kalıcıdır. Avrupa Birliği'nde PFAS içeren yangın köpüklerine yönelik kısıtlamalar kabul edilmiş ve geçiş süreleri tanımlanmıştır. Yeni yatırımlarda ve konsantre yenilemelerinde florsuz köpüklerin değerlendirilmesi önerilir; ancak geçişte sistemin yeni konsantreyle uyumlu olduğu ve test edildiği doğrulanmalıdır.
Karışım oranı
Konsantreler suya genellikle %1, %3 ya da %6 oranında karıştırılır. Oran konsantrenin tipine göre üretici tarafından belirlenir. Yanlış oran, köpüğün söndürme performansını doğrudan düşürür.
Genleşme oranı
| Genleşme | Oran | Kullanım |
|---|---|---|
| Düşük genleşme | 20'ye kadar | Tank ve sıvı havuzu yangınları |
| Orta genleşme | 20–200 | Hendek ve setli alanlar, yüzey örtme |
| Yüksek genleşme | 200'ün üzeri | Hangarlar, depolar, kapalı hacimleri doldurma |
Sistem bileşenleri
- Su kaynağı ve yangın pompası: Sistemin ihtiyaç duyduğu debi ve basıncı sağlar.
- Köpük konsantresi tankı: Membranlı (bladder) tank ya da atmosferik tank
- Oranlayıcı (proportioner): Konsantreyi suya doğru oranda karıştırır; hat tipi, membranlı tank, dengeli basınç ya da pompa çevresi tipleri bulunur.
- Deluge ya da kontrol vanası: Sistemi otomatik ya da manuel olarak devreye alır.
- Köpük boşaltma elemanları: Köpük odaları (tank tepesi), köpük monitörleri, köpüklü sprinkler ve nozullar, yüksek genleşme jeneratörleri
- Algılama: Alev dedektörü, lineer ısı kablosu ya da sprinkler başlığı ile tetikleme
Nerelerde kullanılır?
| Tesis | Uygulama |
|---|---|
| Akaryakıt depolama tankları | Tank tepesi köpük odaları, yüzer tavanlarda kenar contası koruması |
| Dolum adaları ve tanker yükleme | Köpüklü sprinkler ve monitörler |
| Kimya ve boya tesisleri | Alkole dayanıklı köpüklü sprinkler sistemleri |
| Uçak hangarları | Yüksek genleşmeli köpük ve köpüklü deluge sistemleri |
| Jeneratör ve trafo yağ havuzları | Köpüklü spreyler |
| Kapalı otoparklar ve depolar | Bazı tasarımlarda köpüklü sprinkler sistemleri |
Tasarımda esas alınan standartlar
- NFPA 11: Düşük, orta ve yüksek genleşmeli köpük sistemleri
- NFPA 16: Köpük-su sprinkler ve sprey sistemleri
- TS EN 13565-2: Köpük sistemlerinin tasarımı, kurulumu ve bakımı
- TS EN 1568: Köpük konsantrelerinin performans standartları
Tasarımda yanıcı sıvının tipi, tank çapı, uygulama yoğunluğu, boşaltma süresi ve konsantre miktarı standartlara göre hesaplanır.
Bakım ve testler
| Periyot | Yapılan iş |
|---|---|
| Aylık | Vanaların konumu, tank seviyesi, sızıntı ve korozyonun görsel kontrolü |
| 6 ayda bir | Oranlayıcı, deluge vanası ve tetikleme hattının fonksiyon kontrolü |
| Yıllık | Köpük konsantresinden numune alınarak laboratuvar analizi; karışım oranı testi; boşaltma elemanlarının kontrolü |
| Üretici periyodunda | Membranlı tankın membran kontrolü, konsantrenin yenilenmesi |
Konsantre analizi atlanmamalıdır. Bozulmuş ya da sulandırılmış konsantre, sistem çalışsa bile yangını söndürmeyebilir.
İlgili yazılar
- Fabrikalarda yangın söndürme sistemi seçimi
- Yangın pompası seçimi
- Yangın üçgeni ve söndürme yöntemleri
- Yangın dolabı ve hidrant sistemleri
Universal Grup ile köpüklü söndürme
Universal Grup olarak akaryakıt, kimya ve endüstriyel tesislerde köpüklü söndürme sistemlerinin projelendirmesini, kurulumunu ve periyodik bakımını yapıyoruz. Mevcut sistemlerde oranlayıcı testleri ve konsantre analizi ile sistemin gerçek performansını doğruluyoruz.
Keşif ve teklif için info@unvgrp.com.tr adresine yazabilir ya da +90 546 875 49 65 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Köpüklü söndürme sistemi hangi yangınlarda kullanılır?
Başta benzin, mazot, solvent ve alkol gibi yanıcı sıvı (B sınıfı) yangınlarında kullanılır. Bazı köpükler A sınıfı katı yangınlarında da etkilidir.
AFFF köpükler yasaklandı mı?
Avrupa Birliği'nde PFAS içeren yangın köpüklerine yönelik kısıtlamalar kabul edilmiş, geçiş süreleri belirlenmiştir. Türkiye'deki tesislerde de florsuz köpüklere geçişin planlanması önerilir.
Köpük konsantresi ne kadar dayanır?
Üreticiye ve depolama koşullarına göre değişir. Yıllık numune analizi, konsantrenin hâlâ kullanılabilir olup olmadığını gösterir.
Mevcut sistemde konsantre değiştirilebilir mi?
Değiştirilebilir, ancak oranlayıcının ve boşaltma elemanlarının yeni konsantreyle uyumu kontrol edilmeli ve sistem test edilmelidir.
