Aerosol Yangın Söndürme Sistemleri
Aerosol Yangın Söndürme Sistemi Nedir? Çalışma Prensibi, Kullanım Alanları ve Avantajları
Kondanse aerosol söndürme sistemi, yangını çok ince katı taneciklerle söndüren, boru tesisatı ve basınçlı tüp gerektirmeyen sabit bir söndürme sistemidir. Elektrik pano odaları, trafo merkezleri, kablo galerileri, jeneratör ve makine daireleri gibi kapalı ve genellikle insansız mahallerde hızlı kurulum ve düşük maliyet sağlar.
Bu yazıda aerosol sistemin yangını nasıl söndürdüğünü, hangi mahallerde doğru tercih olduğunu, gazlı sistemlerden farkını, sınırlarını ve bakımını anlatıyoruz.
Aerosol söndürme sistemi nasıl çalışır?
Sistemin kalbi aerosol jeneratörüdür. Jeneratörün içinde katı hâlde, potasyum tuzu esaslı bir söndürücü bileşik bulunur. Jeneratör tetiklendiğinde bu bileşik kontrollü bir kimyasal tepkimeyle çok ince taneciklere ve gaza dönüşür. Ortaya çıkan aerosol bulutu, mahalin tamamına yayılır ve bir süre havada asılı kalır.
Söndürme iki etkiyle gerçekleşir:
- Zincir tepkimesini kesme. Mikron altı boyuttaki potasyum tanecikleri, alevde yanmayı sürdüren serbest radikallerle tepkimeye girer. Yanma zinciri kırılır ve alev söner. Bu, aerosolün ana söndürme mekanizmasıdır.
- Isı çekme. Taneciklerin yüzey alanı çok büyük olduğu için alevden hızla ısı alırlar.
Aerosol sistemler ortamdaki oksijeni azaltarak söndürmez. Bu nedenle oksijen seviyesi belirgin şekilde düşmez; yine de boşalma öncesinde mahalin tahliye edilmesi gerekir.
Tetikleme yöntemleri
| Yöntem | Nasıl çalışır | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Elektrikli tetikleme | Söndürme kontrol paneli, dedektörlerden gelen alarmı doğrulayıp jeneratöre tetikleme sinyali gönderir | Pano odaları, trafo binaları, kablo galerileri |
| Termal (otonom) tetikleme | Jeneratör üzerindeki ısıl eleman belirli bir sıcaklıkta kendiliğinden tetiklenir; elektrik gerektirmez | Pano içi, makine bölmesi, enerjisiz kabinler |
| Manuel tetikleme | Çıkış kapısının yanındaki manuel boşaltma butonu ile | Tüm sistemlerde yardımcı tetikleme olarak |
Elektrikli sistemlerde, gazlı söndürmede olduğu gibi çapraz bölge algılama, tahliye için gecikme süresi, acil durdurma butonu ve "söndürme boşaldı" uyarı levhası kullanılır.
Aerosol sistem hangi mahallerde kullanılır?
Aerosol sistemler, kapalı ve sızdırmazlığı makul ölçüde sağlanabilen hacimler için tasarlanır. En verimli olduğu yerler şunlardır:
- Elektrik pano odaları, MCC ve kontrol odaları
- Trafo merkezleri ve trafo hücreleri
- Kablo galerileri, kablo tünelleri ve şaftlar
- Jeneratör, kompresör ve pompa daireleri
- UPS ve akü odaları (akü tipine göre değerlendirilerek)
- Rüzgar türbini nasel ve kabinleri
- Gemi ve tekne makine daireleri
- İş makineleri, forkliftler ve liman vinçlerinin motor bölmeleri
- Telekomünikasyon kabinleri ve baz istasyonları
Açık alanlar, sürekli açık kapılı ya da yüksek hava değişimli mahaller aerosol için uygun değildir; söndürücü madde tasarım yoğunluğunda tutulamaz.
Aerosol mü, gazlı söndürme mi?
| Özellik | Kondanse aerosol | Gazlı söndürme (FM-200, Novec 1230) |
|---|---|---|
| Boru tesisatı | Gerekmez | Gerekir |
| Basınçlı tüp | Yoktur | Azotla basınçlandırılmış silindir |
| Tüp odası | Gerekmez | Silindirler için yer gerekir |
| Kalıntı | İnce toz kalıntı bırakır | Bırakmaz |
| İnsanlı mahal | Boşalma öncesi tahliye şarttır | Tasarım konsantrasyonu NOAEL altında kalırsa insanlı mahallerde kullanılabilir |
| Mahal sızdırmazlığı | Önemlidir | Çok önemlidir, door fan testiyle doğrulanır |
| Bakım | Görsel kontrol; jeneratör ömrü dolunca değişir | Tartım, basınç kontrolü, 10 yılda hidrostatik test |
| İlk yatırım | Genellikle daha düşük | Genellikle daha yüksek |
| Standart | NFPA 2010, TS EN 15276 | NFPA 2001, TS ISO 14520 |
Kısaca: insansız bir pano odası, trafo hücresi ya da kablo galerisi için aerosol hızlı ve ekonomik çözümdür. Kalıntıya duyarlı elektronik içeren ve insanlı kullanılan bir sunucu odası için gazlı söndürme daha doğru tercihtir. FM-200 ve Novec 1230 ayrıntıları için FM-200 gazlı söndürme sistemi ve Novec 1230 gazlı söndürme sistemi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Aerosol sistemin sınırları
Doğru seçim için sistemin yapamadıklarını da bilmek gerekir:
- Kalıntı bırakır. Boşalmadan sonra yüzeylerde ince bir toz kalır. Bu toz nemle birleşip beklerse korozyona yol açabilir; boşalmadan sonra üreticinin tarif ettiği yöntemle temizlenmelidir.
- Boşalma sıcaktır. Jeneratör çıkışında yüksek sıcaklık oluşur. Jeneratör, yanıcı malzemeye, kablolara ve insanların bulunabileceği noktalara üreticinin verdiği güvenlik mesafesinde monte edilir.
- Görüşü azaltır. Aerosol bulutu mahaldeki görüşü kısa sürede düşürür. Bu yüzden tahliye gecikmesi ve uyarı sistemi şarttır.
- Lityum iyon bataryalarda termal kaçışı durdurmaz. Alevi bastırır ama hücreyi soğutmaz; batarya odalarında gaz algılama ve şarj kesme senaryosuyla birlikte kurgulanmalıdır.
Tasarımda nelere dikkat edilir?
- Net hacim hesabı. Mahalin net hacmi, asma tavan ve yükseltilmiş döşeme boşlukları dahil hesaplanır.
- Tasarım yoğunluğu. Gerekli aerosol miktarı, ürünün listelendiği yoğunluk (g/m³) ve emniyet katsayılarıyla NFPA 2010 ya da TS EN 15276'ya göre belirlenir.
- Sızdırmazlık ve havalandırma. Açıklıklar kapatılır; boşalma anında havalandırma ve klima durdurulur, damperler kapanır.
- Jeneratör yerleşimi. Aerosolün mahale homojen dağılması ve güvenlik mesafelerinin korunması için jeneratörler hacme dengeli dağıtılır.
- Bekleme süresi. Söndürücünün mahalde yeterli süre, genellikle en az 10 dakika, tasarım yoğunluğunda kalması hedeflenir.
Bakım ve jeneratör ömrü
Aerosol jeneratörleri doldurulmaz; boşaldıklarında ya da üreticinin belirttiği ömür dolduğunda yenisiyle değiştirilir. Basınçlı kap olmadığı için tartım ve hidrostatik test gerekmez. Periyodik bakımda şu kontroller yapılır:
- Jeneratörlerin fiziksel durumu, montajı ve son kullanma tarihi
- Tetikleme hatları ve söndürme kontrol panelinin fonksiyon testi
- Dedektörlerin ve çapraz bölge mantığının testi
- Havalandırma kesme, damper ve uyarı senaryoları
- Mahalde sızdırmazlığı bozan yeni açıklık olup olmadığı
İlgili yazılar
- Elektrik panoları için otomatik söndürme
- Elektrik panosu yangınlarının sebepleri
- Veri merkezlerinde gazlı ve aerosol söndürme
- Rüzgar türbini yangınları ve aerosol söndürme
Universal Grup ve Stat-X®
Universal Grup, Stat-X® kondanse aerosol söndürme sistemlerinin Türkiye distribütörüdür. Pano odası, trafo merkezi, kablo galerisi, makine dairesi ve iş makinesi uygulamalarında keşif, tasarım, kurulum ve bakımı tek ekiple yürütüyoruz. Aynı mahal için gerekirse gazlı söndürme alternatifini de karşılaştırmalı olarak sunuyoruz.
Ücretsiz keşif ve teklif için info@unvgrp.com.tr adresine yazabilir ya da +90 546 875 49 65 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Aerosol söndürme sistemi insan sağlığına zararlı mı?
Aerosol, insanlı mahalde boşalacak şekilde tasarlanmaz. Boşalma sırasında görüş azalır ve solunum yolları tahriş olabilir; bu yüzden tahliye gecikmesi ve uyarı sistemi kullanılır, mahale havalandırma yapılmadan girilmez.
Aerosol sistem elektrik panolarına zarar verir mi?
Aerosol elektriği iletmez ve enerjili ekipmanda kullanılabilir. Ancak ince toz kalıntı bırakır; boşalmadan sonra pano içi temizlenmelidir.
Aerosol jeneratörünün ömrü ne kadar?
Ürüne ve üreticiye göre değişmekle birlikte genellikle 10–15 yıldır. Ömrü dolan jeneratör yenisiyle değiştirilir.
Aerosol sistem FM-200'den ucuz mu?
Boru tesisatı, basınçlı silindir ve tüp odası gerektirmediği için ilk yatırım çoğu mahalde daha düşüktür. Kesin karşılaştırma mahal hacmine ve kullanıma göre keşifte yapılır.
Aerosol sistem hangi standartlara göre tasarlanır?
Kondanse aerosol sistemleri için temel standartlar NFPA 2010 ve TS EN 15276'dır. Gemilerde IMO MSC/Circ.1270 esas alınır.
