İnstagram
Telefon
WhatsApp
Universal Grup

İletişim Bilgileri

Telefon

90 546 875 49 65

E-Posta

info@unvgrp.com.tr

Adres

Mustafa Kemal Mahallesi / 15. cadde / 3A

FM 200 Gazlı Söndürme Sistemleri

FM 200 Gazlı Söndürme Sistemleri

FM 200 Gazlı Söndürme Sistemleri

FM-200 (HFC-227ea) Gazlı Söndürme Sistemi: Nasıl Çalışır, Nerede Kullanılır?

FM-200, kimyasal adı heptafloropropan olan HFC-227ea temiz gazının en bilinen ticari adıdır. Elektriği iletmez, boşaldıktan sonra kalıntı bırakmaz ve ekipmana zarar vermez. Bu yüzden su, toz ya da köpüğün söndürdüğü yangından daha büyük hasar vereceği mahallerde kullanılır: veri merkezleri, sunucu ve sistem odaları, elektrik pano odaları, UPS ve kontrol odaları, arşivler, müzeler ve telekomünikasyon merkezleri.

FM-200 yıllardır dünyada en yaygın kullanılan temiz gazlı söndürme ajanlarından biridir. Bu yazıda gazın yangını nasıl söndürdüğünü, sistemin algılamadan boşalmaya nasıl çalıştığını, insanlı mahallerde neden güvenli olduğunu, Novec 1230 ve aerosol sistemlerle farkını ve bakımının nasıl yapıldığını anlatıyoruz.

FM-200 yangını nasıl söndürür?

Sahada en sık duyduğumuz yanlış, FM-200'ün ortamdaki oksijeni düşürerek yangını söndürdüğüdür. Oksijeni yaklaşık %21'den %12–15 seviyesine indirerek söndüren sistemler inert gaz sistemleridir (IG-541, IG-55, argon). FM-200 başka bir yol izler.

  • Isı çekme. Gaz, alev bölgesindeki ısıyı hızla soğurur. Söndürme etkisinin büyük bölümü buradan gelir.
  • Zincir tepkimesini kesme. Alevde parçalanan moleküller, yanmayı sürdüren serbest radikallerle tepkimeye girer ve zincirin devamını engeller.

FM-200 mahalde hacmen yaklaşık %7–9 konsantrasyonda bulunur. Bu oranda ortamdaki oksijen yaklaşık %19 seviyesinde kalır; nefes almayı zorlaştıracak bir düşüş olmaz.

FM-200 söndürme sistemi nasıl çalışır?

Bir FM-200 sistemi dört ana parçadan oluşur: algılama hattı, söndürme kontrol paneli, azotla basınçlandırılmış gaz silindirleri ve mahal içine gazı dağıtan dikişsiz çelik boru ve nozullar. Bir yangın anında sistem şu sırayla çalışır:

  1. Birinci dedektör alarm verir. Panel ön alarm durumuna geçer, mahalde sesli ve ışıklı uyarı başlar. Tek dedektörün alarmı gazı boşaltmaz.
  2. İkinci bölgedeki dedektör alarmı doğrular. Çapraz bölge (cross-zone) algılama, toz ya da arıza kaynaklı yanlış bir alarmın pahalı bir boşalmaya dönüşmesini engeller.
  3. Tahliye süresi başlar. Panel, genellikle 30 saniyeye ayarlanan ön boşalma gecikmesini sayar. Bu sürede personel mahalden çıkar; havalandırma ve klima durdurulur, damperler kapanır.
  4. Gaz boşalır. Silindir vanası açılır ve FM-200, NFPA 2001 ile TS ISO 14520'nin istediği gibi en fazla 10 saniyede mahale dağılır.
  5. Konsantrasyon korunur. Gazın mahalde genellikle en az 10 dakika tasarım konsantrasyonunda kalması gerekir. Bunun için mahal sızdırmaz olmalı ve basınç tahliye menfezi bulunmalıdır.

Acil durdurma butonu, tahliye süresi içinde boşalmayı durdurur. Manuel boşaltma butonu ise iki dedektör beklemeden gazı boşaltır.

FM-200 nerelerde kullanılır, nerelerde kullanılmaz?

Uygun mahaller Uygun olmayan ya da başka çözüm gereken yerler
Veri merkezleri, sunucu ve sistem odaları Açık alanlar, açık depolama sahaları
Elektrik pano odaları, UPS ve akü odaları Sürekli açık kapılı ya da sızdırmazlığı sağlanamayan odalar
Kontrol ve otomasyon odaları, telekomünikasyon merkezleri Sodyum, potasyum, magnezyum gibi reaktif metallerin bulunduğu yerler
Arşivler, müzeler, kütüphane depoları Kendi oksijenini üreten kimyasalların (nitrat, peroksit) depolandığı yerler
Tıbbi cihaz odaları, laboratuvarlar Büyük yanıcı sıvı tankları (köpüklü söndürme daha uygundur)

FM-200 insanlı mahallerde güvenli midir?

Evet, doğru tasarlandığında. Temiz gazların insan sağlığı açısından değerlendirilmesinde iki eşik kullanılır:

  • NOAEL (gözlenebilir olumsuz etki görülmeyen seviye): HFC-227ea için %9.
  • LOAEL (olumsuz etkinin görüldüğü en düşük seviye): HFC-227ea için %10,5.

İnsanlı mahal tasarımlarında FM-200 konsantrasyonu NOAEL değerinin altında tutulur. Yine de standartlar, boşalma sırasında kimsenin mahalde kalmamasını ister; yangının kendisi duman ve zehirli bozunma ürünleri üretir.

FM-200, Novec 1230 ve aerosol karşılaştırması

Özellik FM-200 (HFC-227ea) Novec 1230 (FK-5-1-12) Kondanse aerosol
Söndürme yöntemi Isı çekme ve zincir kesme Isı çekme Zincir kesme
Tipik tasarım konsantrasyonu %7–9 %4,2–6 Hacim başına g/m³
NOAEL %9 %10 İnsansız ya da tahliyeli kullanım
Kalıntı Bırakmaz Bırakmaz İnce toz kalıntı bırakır
Silindir ve boru tesisatı Gerekir Gerekir Gerekmez
Küresel ısınma potansiyeli (GWP) Yaklaşık 3.200–3.350 Yaklaşık 1 Çok düşük
Standart NFPA 2001, TS ISO 14520 NFPA 2001, TS ISO 14520 NFPA 2010, TS EN 15276

İnsanlı ve kalıntıya duyarlı bir sunucu odası için FM-200 ya da Novec 1230 doğru tercihtir. İnsansız bir elektrik pano odası, trafo hücresi ya da kablo galerisi için aerosol söndürme sistemleri boru tesisatı gerektirmediği için daha hızlı kurulur ve daha ekonomiktir.

FM-200'ün fiziksel ve teknik özellikleri

Özellik Değer
Kimyasal ad Heptafloropropan
Kimyasal formül CF₃CHFCF₃
Molekül ağırlığı 170,03 g/mol
Kaynama noktası (1,013 bar) −16,4 °C
Kritik sıcaklık 101,7 °C
Kritik basınç 29,12 bar
Maksimum doldurma yoğunluğu 1,15 kg/L
Tipik silindir basıncı (21 °C, azotla) 25 bar ya da 42 bar
Ozon tabakasına zarar potansiyeli (ODP) 0
Boşalma süresi En fazla 10 saniye

FM-200 sistemi bakımı

Periyot Yapılan iş
Aylık (işletme tarafından) Manometrelerin yeşil bölgede olduğunun, panelde arıza olmadığının ve nozul önünün açık olduğunun görsel kontrolü
6 ayda bir Silindir tartımı ve basınç kontrolü. Net gaz miktarında %5'ten ya da sıcaklık düzeltmeli basınçta %10'dan fazla kayıp varsa silindir yeniden doldurulur
Yıllık Dedektörlerin testi, çapraz bölge mantığı, tahliye süresi, acil durdurma ve manuel boşaltma butonları, damper ve klima kesme senaryoları
Yıllık ya da mahalde değişiklik olduğunda Oda sızdırmazlık testi (door fan)
10 yılda bir Silindirlerin hidrostatik testi; gaz geri kazanılır, test sonrası yeniden basılır

FM-200 sistemini yöneten söndürme kontrol paneli EN 12094-1 belgeli olmalıdır. Sahada en sık karşılaştığımız panel markaları Kentec, Mavili (Maxlogic), C-TEC, Kilsen ve LST'dir.

FM-200 ve F-gaz düzenlemeleri

FM-200 ozon tabakasına zarar vermez; ancak bir hidroflorokarbon (HFC) olduğu için küresel ısınma potansiyeli yüksektir. Avrupa Birliği F-gaz Tüzüğü ile HFC kullanımını kademeli olarak azaltıyor; Türkiye'de de florlu sera gazlarına ilişkin yönetmelik kapsamında kayıt ve belgeli personel yükümlülükleri uygulanıyor. Mevcut sistemler kullanılmaya devam edilebilir; yeni yatırımda dolum sürekliliği tedarikçiye sorulmalıdır. Boşalan ya da test için sökülen FM-200 havaya atılmaz, geri kazanılır.

İlgili yazılar

Universal Grup ile FM-200 projeniz

Keşifte mahallin net hacmini, tavan ve döşeme boşluklarını, sızdırmazlığını ve kullanım şeklini ölçüyoruz. Gaz miktarını TS ISO 14520 ve NFPA 2001'e göre hesaplıyor, gerekirse aynı mahal için aerosol alternatifini de fiyatlandırıyoruz. Kurulumdan sonra devreye alma testlerini, door fan testini ve periyodik bakımı aynı ekip yürütür.

Keşif ve teklif için info@unvgrp.com.tr adresine yazabilir ya da +90 546 875 49 65 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

FM-200 ile Novec 1230 arasındaki fark nedir?
Her ikisi de kalıntı bırakmayan temiz gazdır. FM-200 genellikle daha düşük ilk yatırımla öne çıkar; Novec 1230 ise çok düşük küresel ısınma potansiyeli ve daha geniş güvenlik marjı sunar.

FM-200 gazı insanlara zarar verir mi?
Tasarım konsantrasyonu NOAEL değeri olan %9'un altında tutulduğunda insanlı mahallerde kullanım standartlara uygundur. Yine de boşalma sırasında mahal tahliye edilmelidir.

FM-200 elektrik panolarına ve sunuculara zarar verir mi?
Hayır. Elektriği iletmez ve kalıntı bırakmaz. Boşalmadan sonra temizlik gerekmez.

FM-200 silindirleri ne sıklıkla kontrol edilmeli?
Tartım ve basınç kontrolü altı ayda bir yapılır; silindirler 10 yılda bir hidrostatik teste tabi tutulur. Kapsamlı sistem testi yılda bir kez yapılır.

FM-200 yasaklanacak mı?
Mevcut sistemler için bir kullanım yasağı bulunmuyor; ancak HFC'lere yönelik düzenlemeler sıkılaşıyor. Yeni yatırımda dolum sürekliliğini sormanızı ve düşük GWP'li alternatifleri de değerlendirmenizi öneriyoruz.

Paylaş: